Στις 26 Ιούλη του 2024 πήρε σάρκα και οστά το εγχείρημα του φουτμπώλ. Η προετοιμασία για αυτό το ξεκίνημα είχε αρχίσει μερικές εβδομάδες νωρίτερα, με τη δημοσίευση των πρώτων άρθρων που έδιναν το στίγμα για τη φυσιογνωμία αυτής της προσπάθειας, ωστόσο εκείνη τη μέρα δημοσιεύτηκε το πρώτο-εισαγωγικό επεισόδιο του podcast, με τίτλο “Ποιο είναι και τι θέλει το φουτμπώλ“, όπου οι αρχικοί συντελεστές παρουσιάσαμε τις φιλοδοξίες μας. Σήμερα συμπληρώνεται ένας χρόνος από εκείνη τη μέρα και αυτή η πρώτη πλήρης περιφορά γύρω από τον ήλιο δίνει την ευκαιρία να γραφτούν και να μοιραστούν μερικές σκέψεις για την ως τώρα πορεία του εγχειρήματος και για τα μελλοντικά σχέδια, όπως διαμορφώνονται και με βάση την προηγούμενη εμπειρία.

Η έμπνευση

Υπάρχουν πολλά ρητά και θυμοσοφίες για την “αρχή”, τα οποία μου φτάνουν ορυμαγδόν στις σκέψεις μου γράφοντας αυτές τις γραμμές, ωστόσο θα προτιμήσω να τα αποφύγω. Η αλήθεια είναι ότι το “φουτμπώλ” δεν ήταν το αποτέλεσμα μιας χρόνιας αναγκαιότητας, αλλά το αποτέλεσμα της ανάγκης έκφρασης της έμπνευσης της στιγμής. Η βάση της έμπνευσης αυτή είναι η αγγλόφωνη ποδοσφαιρική βιβλιογραφία, η οποία προσφέρει ένα πολύ πιο ευρύ φάσμα ανάλυσης του ποδοσφαίρου ως πνευματικού και κοινωνικού φαινομένου, σε σχέση με τις διαθέσιμες πηγές σε άλλες γλώσσες. Ενώ η παγκόσμια βιβλιογραφία είναι διαθέσιμη σήμερα σε βαθμό πρωτόγνωρο, με τη δυνατότητα να αποκτήσει κανείς πρόσβαση στο περιεχόμενο ενός βιβλίου ή να παραγγείλει το ίδιο το εκτυπωμένο προϊόν, η απουσία σχετικών βιβλιοθηκών λειτουργεί ως εμπόδιο στο να έρθει κανείς σε επαφή με τον πλούτο των στοιχείων που έχουν αναλυθεί από αμέτρητους συγγραφείς, επαγγελματίες και ερασιτέχνες.

Η επαφή με αυτό τον βιβλιογραφικό πλούτο μπορεί να συμβεί εύκολα όμως σε ένα οποιοδήποτε βρετανικό βιβλιοπωλείο. Το Λονδίνο είναι η μόνη πόλη από όσες έχω ζήσει στον κόσμο που στα βιβλιοπωλεία υπάρχει ξεχωριστή γωνιά, με πολλές σειρές από ράφια, με βιβλία σχετικά με το ποδόσφαιρο. Εκατοντάδες διαθέσιμα βιβλία, ταξινομημένα θεματικά και ανά συγγραφέα, που καλύπτουν διαφορετικές περιόδους, διαφορετικές προσεγγίσεις, ακόμα και τη σύζευξη διαφορετικών επιστημονικών αντικειμένων με το ποδόσφαιρο. Έτσι, μπορεί κανείς να διαβάσει για την ιστορία, την οικονομία, την τακτική, τα μαθηματικά, τη φυσική, την κοινωνιολογία του ποδοσφαίρου, μαθαίνοντας παράλληλα και στοιχεία των αντίστοιχων επιστημονικών πεδίων. Αυτή είναι μια πνευματική πύλη που για όποιον έχει έτσι κι αλλιώς μια σχέση με το σπορ που δεν είναι αποκλειστικά φτιαγμένη στη βάση των αποτελεσμάτων και της φυσικής άσκησης (χωρίς φυσικά να μπορούν ποτέ αυτά τα δύο να αποκλειστούν), είναι φυσικό να γεννάει την έμπνευση για την αυθεντική δημιουργία πνευματικών πονημάτων, που αντανακλούν τις σκέψεις που γεννιούνται μέσα από τη σύνθεση των εμπειριών και της αποκτηθείσας γνώσης.

Η επαφή με την αγγλόφωνη βιβλιογραφία ξεκίνησε ως ένας χαλαρός τρόπος για την αξιοποίηση του χρόνου ξεκούρασης. Το πρώτο βιβλίο – που δεν αγοράστηκε καν από βιβλιοπωλείο, καθώς δεν υπήρχε κάπου διαθέσιμο, αλλά παραγγέλθηκε ηλεκτρονικά – ήταν το “Savage Enthusiasm” του Paul Brown, μια συνοπτική ιστορία των οπαδών του ποδοσφαίρου, με επίκεντρο τη Μεγάλη Βρετανία. Η δουλειά του Brown που αφορά την προσφορά της ιστορικής βάσης πάνω στην οποία εξελίσσονται τα επιμέρους γηπεδικά και εξωγηπεδικά ποδοσφαιρικά γεγονότα ή φαινόμενα ήταν χαρακτηριστική της σοβαρής μεριάς της ποδοσφαιρικής βιβλιογραφίας. Δυστυχώς, σε άλλες γλώσσες και στα social media, όπου το περιεχόμενο προσφέρεται δωρεάν και με σκοπό την προσέλκυση και διατήρηση ενός αριθμού “ακολούθων”, αυτό που κυριαρχεί είναι η μετάδοση “ιστοριών” και όχι της Ιστορίας, η επικοινωνία “ενδιαφέροντων στοιχείων” και όχι η ένταση και εμβάθυνση του ενδιαφέροντος. Σε μια ιδανική κατάσταση η δυνατότητα της τεχνολογίας να μοιράζεσαι ένα κείμενο άμεσα και απρόσκοπτα με οποιονδήποτε στον κόσμο θα μπορούσε να αντικαταστήσει, ή τουλάχιστον να συμπληρώσει επάξια, την κλασική βιβλιογραφία. Ωστόσο, ο σκοπός και η χρήση της, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί στις μέρες μας (κάτι που μπορεί να αλλάξει), αποτελούν εμπόδια στην ανάπτυξη ενός τέτοιου διαδικτυακού πολιτισμού.

Την ανάγνωση του πρώτου βιβλίου ακολούθησαν τα “κλασικά” της ποδοσφαιρικής βιβλιογραφίας, όπως το “Inverting the Pyramid” του Jonathan Wilson, “Football Against the Enemy” του Simon Kuiper, το εξαιρετικά πλήρες “Soccernomics” των Kuiper και Szymanski, η ιστορική βίβλος “The Ball is Round” του David Goldblatt και άλλα. Η εντρίφυση στην ποδοσφαιρική βιβλιογραφία, πέρα από το γεγονός ότι δημιούργησε μια μικρή προσωπική ποδοσφαιρική βιβλιοθήκη, δημιούργησε και τις νέες σκέψεις, για την έκφραση μιας προσέγγισης του ποδοσφαίρου και της ιστορίας του με τον απαραίτητο σεβασμό και την αναγκαία ανάλυση. Τα ίδια στοιχεία έψαξα να βρω σε άλλα ελληνόφωνα μέσα, ωστόσο – όσο επικριτικό και μηδενιστικό να ακούγεται αυτό – οι όποιες προσπάθειες έμεναν σε μια επιφάνεια που επέτρεπε την άμεση και συχνή επαφή με το διαμορφωμένο κοινό.

Έτσι, η απουσία χώρου που θα μπορούσε να φιλοξενήσει μια αναλυτική και ιδιαίτερη σκοπιά, συνοδευόμενη προφανώς από μία συγκεκριμένη ιδεολογική προσέγγιση όχι μόνο του ποδοσφαίρου, αλλά ολόκληρου του κόσμου, έκανε αναγκαία τη δημιουργία του χώρου αυτού, όπου με οποιαδήποτε διαθέσιμη μορφή θα μπορούσε να εκφραστεί δομημένα η κάθε πρωτότυπη σκέψη και να καταγραφεί ως βάση για την ανάπτυξη των επόμενων.

Ένα κομμάτι της αντίληψης του τεράστιου ποδοσφαιρικού φαινομένου, ίσως της ψυχαγωγικής ασχολίας με τους περισσότερους εμπλεκόμενους ανθρώπους, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, στον πλανήτη, είναι η σημασία της διεθνούς διάστασης και του κοσμοπολιτισμού του. Το σπορ δε θα γιγαντωνόταν ποτέ αν δεν υπήρχε η επικοινωνία μεταξύ διαφορετικών χωρών και πολιτισμών, η ανάπτυξη διαφορετικών σχολών (με την έννοια της ξεχωριστής αντίληψης) και ιδεολογικών περιβλημάτων που είχαν και έχουν τις βάσεις τους σε διαφορετικές πολιτισμικές αναφορές. Για το λόγο αυτό επιλέχθηκε και το όνομα του εγχειρήματος να αντικατοπτρίζει αυτή την οικουμενικότητα του σπορ. Η αγγλική λέξη, που χρησιμοποιείται αυτούσια για να ορίσει το άθλημα στις περισσότερες χώρες του κόσμου, συμβαίνει στα ελληνικά να έχει παραμεριστεί για το ελληνότροπο “ποδόσφαιρο”. Χωρίς να υπάρχει καμία διάθεση αλλαγής της φρασεολογίας, του λεξιλογίου και των όποιων ορισμών, καθώς όλα αυτά αποτελούν σφραγίδα μιας τοπικής κουλτούρας, η επιλογή της λέξης “φουτμπώλ” για αυτό το εγχείρημα, σε μια γλώσσα που ο όρος έχει μεταφραστεί στην καθημερινή του χρήση, πέρα από μια δόση αναχρονισμού που παραπέμπει στην ιστορική ανάλυση, χρησιμεύει και ως ο καλύτερος ορισμός της ξεχωριστής ταυτότητας του πρωτότυπου εγχειρήματος. Εκτός των άλλων, είναι και αρκετά καλό “μάρκετινγκ” να χρησιμοποιεί κανείς μια τόσο γνωστή λέξη και μας έκανε εντύπωση ότι δεν υπήρχε ήδη σε κάποιο σύγχρονο διαδικτυακό εγχείρημα, παρά μόνο ως τίτλος σε ένα έντυπο που κυκλοφόρησε περισσότερο από μισό αιώνα νωρίτερα στην Ελλάδα.

Ο πειραματισμός

Η έμπνευση οδήγησε στη δημιουργία της βάσης για να ξεκινήσει η πραγματική δημιουργία. Με ένα σύνολο αρχικής αρθρογραφίας που συνέθετε τη βάση μιας ιστοσελίδας και έδινε το στίγμα της προσέγγισης, στις 26 Ιουλίου του 2024 ανέβηκε “στον αέρα” το πρώτο επεισόδιο του podcast, που ήταν ο βασικός σκοπός του εγχειρήματος και συνεχίζει να είναι το μέσο στο οποίο συγκεντρώνεται το πιο ολοκληρωμένο και ώριμο κομμάτι της δημιουργίας μας. Το ότι βρεθήκαμε να “εκπέμπουμε” όμως δε σήμαινε ότι είχαμε λυμένα τα πάντα, για την ακρίβεια σήμαινε ότι ξεκινούσαμε να δούμε στην πράξη πώς μπορούμε να προσεγγίσουμε τα πάντα.

Μέσα στον πρώτο χρόνο δημιουργήσαμε ένα εισαγωγικό επεισόδιο και ακόμη 9, με διαφορετικούς τρόπους, περιεχόμενο και ύφος. Είχαμε 6 επεισόδια πλήρους συζήτησης, εκ των οποίων 3 ήταν θεματικά (“Τι είδαμε στο EURO“, “Όταν μίλησε ο Bielsa” και “Ελληνικές ομάδες στην Ευρώπη“), 2 ήταν αρκετά αυτοαναφορικά (“Οι άλλες μας ομάδες” και “Τα ποδοσφαιρικά μας είδωλα“) και ένα ήταν συγκρουσιακό (“ΠΑΟΚ-ΟΣΦΠ: Η κόλαση είναι οι άλλοι“). Κάναμε ένα επεισόδιο με καλεσμένο κάποιον ειδικό, τον Ιστορικό Λουκά Τσίπτσιο, συζητώντας για τον “ΠΑΟΚ στη Σαλονίκη του Μεσοπολέμου” και δημοσιεύσαμε και τα 2 πρώτα ηχητικά ντοκιμαντέρ της ιστορίας του ποδοσφαίρου, με την παράλληλη δημοσίευση τους ως άρθρων στην ιστοσελίδα και περιεχόμενο την “Προϊστορία του Ποδοσφαίρου” και τη “Γέννηση του Ποδοσφαίρου στη Βρετανία“.

Η πολυμορφία αυτή των επεισοδίων καταμαρτυρά και τον πειραματισμό που διέπει τον πρώτο χρόνο λειτουργίας και φυσικά δεν έχει ολοκληρωθεί. Μπορεί το “φουτμπώλ” να μην ψάχνει την ιδεολογική του ταυτότητα – καθώς η αναγκαιότητα της δημιουργίας του είναι η ίδια η πρωτοτυπία του – ωστόσο η διαθέσιμη πολυμορφία όσο αφορά τους τρόπους έκφρασης και η ετερογενής συμβολή στην επιλογή της θεματολογίας είναι στοιχεία που κάνουν το εγχείρημα δυναμικό και το μέλλον του μη προβλέψιμο. Όχι με την έννοια της ύπαρξής του, καθώς αυτή είναι εγγυημένη από το πάθος, αλλά με την έννοια της εξέλιξης της μορφής του.

Πέρα από τις προσπάθειες που δημοσιεύτηκαν, προσπαθήσαμε και πράγματα που δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ, ή και άλλα που η τελική μορφή τους δεν ικανοποιούσε τις προσδοκίες μας. Αυτή είναι άλλωστε και η έννοια του πειραματισμού, υπάρχει ένα φάσμα για το πού μπορεί να καταλήξει το αποτέλεσμα της κάθε προσπάθειας. Το θετικό είναι ότι με την απόκτηση εμπειρίας και τη δημιουργία μιας φυσιογνωμίας, έχουμε περισσότερη γνώση για το πώς θέλουμε να στήνεται το καθετί, ποια είναι τα κριτήρια για τη δημοσίευσή του, ενώ ανοίγουν και δρόμοι για εξερεύνηση νέων μορφών επικοινωνίας του περιεχομένου που δε θα μπορούσαμε να φανταστούμε σε ένα παρθένο έδαφος.

Ταυτότητα

Ο πειραματισμός όχι απλά θα συνεχιστεί, αλλά θα ενταθεί στα επόμενα βήματα, καθώς αν κάτι μας δίδαξε η εμπειρία του πρώτου χρόνου είναι ότι είμαστε ακόμα στην αρχή: ξέρουμε πώς να δημιουργούμε την ουσία, αλλά είμαστε “μαθητευόμενοι μάγοι” όσο αφορά την αρμόζουσα μορφή που αυτή πρέπει να καταγραφεί και να επικοινωνηθεί. Ωστόσο, μέσα από αυτή τη διαδικασία κερδίσαμε κάτι πολύ σημαντικό, για το οποίο μπορούμε να νιώθουμε και περήφανοι: την ταυτότητα του εγχειρήματος.

Όσο καλό και συγκεκριμένο πλάνο να κάνει κάποιος, όσο δεδομένα και σίγουρα να είναι τα βήματα για αυτό που θέλει να δημιουργήσει, από το θεωρητικό σχέδιο μέχρι την υλοποίηση η απόσταση είναι τεράστια. Αυτό που βλέπουμε σήμερα στην ιστοσελίδα, τα επεισόδια του podcast, τις σελίδες μας στα κοινωνικά δίκτυα, είναι ότι η ξεχωριστή ταυτότητα που οραματιζόμασταν υπάρχει – ίσως όχι όπως ακριβώς την οραματιζόμασταν, αλλά μέσα από μια δυναμική εξέλιξη ανατροφοδότησης του στυλ έχει διαμορφωθεί μία συγκεκριμένη ταυτότητα για το “φουτμπώλ”.

Το εγχείρημά μας έχει τη δική του ξεχωριστή αισθητική, που ξεκινάει από το λογότυπο (που ακόμα κι αυτό εξελίχθηκε με το χρόνο) και συνεχίζεται στη φρασεολογία των κειμένων, το βάθος της ανάλυσης, την καθαρή εμφάνιση της ιστοσελίδας, το ύφος της φωνής μας, μέχρι και τη μουσική υποβάθρου στα επεισόδιά μας. Στον ωκεανό των μέσων που ασχολούνται με το ποδόσφαιρο στα ελληνικά, σε ένα υπερκορεσμένο περιβάλλον με το εύρος της ποιότητας να είναι τρομαχτικά μεγάλο, λόγω της ιδιότητας του ποδοσφαίρου να είναι το λαοφιλέστερο σπορ και να μπορεί κάποιος να το προσεγγίσει από τον πιο απλό και επιφανειακό ως τον πιο περίπλοκο και βαθιά στοχαστικό τρόπο, όσοι έρχονται σε επαφή και γνωρίζουν το “φουτμπώλ” μπορούν εύκολα να το ξεχωρίσουν ανάμεσα σε οτιδήποτε άλλο και ακολούθως να επιλέξουν αν θέλουν ή όχι να το ακολουθούν.

Αυτό το τελευταίο κομμάτι είναι πολύ σημαντικό: χωρίς κανένα σκοπό να δημιουργήσουμε ένα ελιτίστικο εγχείρημα, ο σκοπός δεν ήταν και δεν είναι να πάρουμε μερίδιο στην αγορά της εμπορευματοποιημένης ποδοσφαιρικής συζήτησης. Οι όροι με τους οποίους κερδίζεται ο “ακόλουθος” δε θα μας επέτρεπαν να αναπτύξουμε τις πρωτότυπες σκέψεις μας και ως εκ τούτου θα χανόταν η ίδια η ουσία της ύπαρξης του “φουτμπώλ”, γιατί πρώτοι από όλους εμείς δε θα το είχαμε ανάγκη. Προφανώς, μας αρέσει να μας ακούνε και να μας διαβάζουν άνθρωποι, αλλά δεν ψάχνουμε “ακόλουθους”, ψάχνουμε αναγνώστες, ακροατές και φυσικά συνομιλητές – ανθρώπους που μπορούν να μοιραστούν μαζί μας το ίδιο πάθος για την αναλυτική ματιά πάνω σε ένα κοινωνικό φαινόμενο που αγαπάμε από παιδιά και κρατάει μέσα μας και αυτή την πολυπόθητη παιδικότητα που μας κάνει ανθρώπους.

Με αυτή την έννοια, δεν ψάχνουμε να μεγαλώσουμε το κοινό μας γενικά και αυθαίρετα, προσπαθούμε με προσήλωση στην ειλικρινή προσέγγισή μας να βρούμε τους συνοδοιπόρους που έχουν την ίδια ανάγκη με εμάς και ακόμα δεν έχουν βρει τον τρόπο ή το χρόνο για να την εκφράσουν. Έχουμε μια αόριστη αισιοδοξία ότι αυτοί οι συνοδοιπόροι υπάρχουν και πιστεύουμε από την ως τώρα επαφή μας με αγνώστους σε εμάς αναγνώστες και ακροατές ότι αυτοί οι πιθανοί συνοδοιπόροι είναι αρκετοί, ενώ επίσης είναι μεγάλη υπόθεση να μπορέσουμε να έρθουμε σε επαφή με αυτούς και όχι με εκατοντάδες ή χιλιάδες άλλους. Το “φουτμπώλ” εν ολίγοις δεν είναι για όλους, αλλά έχει για όλους ανοιχτές τις πόρτες του.

Η συνέχεια

Το επόμενο διάστημα θα είναι φυσικά η συνέχεια όσων αρχίσαμε, άλλωστε είμαστε ακόμα στην αρχή! Θα συνεχιστεί το εγχείρημα της θεμελίωσης της ιστορικής εξέλιξης του ποδοσφαίρου μέσα από τη δική μας ιδεολογική ματιά, με σκοπό να βάλουμε τις βάσεις για τις πιο ειδικές συζητήσεις και αναζητήσεις που θα ακολουθήσουν. Είναι στρατηγικός στόχος του “φουτμπώλ” να μη λέμε ιστορίες χωρίς να γνωρίζουμε τη βάση πάνω στην οποία αυτές εξελίσσονται, είτε αυτή αφορά την κάθε ποδοσφαιρική εποχή και περιοχή είτε και την κοινωνική ιστορία του ανθρώπινου είδους. Η ολοκλήρωση αυτής της αναζήτησης, που θα συνεχιστεί με τα αντίστοιχα άρθρα και ηχητικά ντοκιμαντέρ (επεισόδια στο podcast) ίσως μπορεί να αξιοποιηθεί για να παραχθεί κάτι πολύ καλύτερο στη συνέχεια – ωστόσο ακόμα βρισκόμαστε στη διαμόρφωσή της, με τα επόμενα βήματα να αναμένονται πολύ άμεσα!

Με πολύτιμο οδηγό την εμπειρία των προηγούμενων επιμέρους αναζητήσεων και με διεύρυνση της διαθέσιμης βιβλιογραφίας, προσεγγίζοντας όλο και περισσότερες κουλτούρες έξω από τη βρετανική, που δεσπόζει για μια σειρά από λόγους στη θεωρητική επεξεργασία των διαδικασιών που αφορούν το ποδόσφαιρο, έχουμε τον στόχο να καταγράψουμε κάθε πιθανή προέκταση ενός σπορ που αγκαλιάζει όλες τις δραστηριότητες μιας κοινωνίας, από την παραγωγή βιομηχανικών προϊόντων και περιεχομένου των μέσων επικοινωνίας ως την τέχνη και την καθημερινή μόδα, τη λογοτεχνία και τη λαϊκή και λόγια μουσική παράδοση.

Στην προσπάθειά μας αυτή θα είναι ευχής έργο αν γύρω από ένα κέντρο, που ορίζει το κοινό ενδιαφέρον, συγκεντρώνονται κι άλλα εγχειρήματα, με τη δική τους ταυτότητα και οπτική, συνθέτοντας έτσι μια πολυμορφία στις πνευματικές αναζητήσεις που αφορούν το αγαπημένο σπορ. Ήδη κάναμε μια πρώτη κίνηση, μαζί με 3 άλλα ερασιτεχνικά podcasts, να προωθούμε ταυτόχρονα τα επεισόδια και το περιεχόμενο μας, ώστε το ελληνόφωνο κοινό να βρίσκει αυτή τη δημιουργική πολυμορφία πιο εύκολα και από όλους μας. Στο επίπεδο των συνεργασιών θα προσπαθήσουμε να βρούμε και άλλους φορείς που έχουν το ίδιο ενδιαφέρον για την ανάπτυξη της ίδιας κουβέντας γύρω από τη μπάλα. Στην ίδια κατεύθυνση καταφέραμε πριν λίγες ημέρες να ανοίξουμε και τη στήλη με “Επιστολές Αναγνωστών“, η οποία προσδωκούμε να μεγαλώσει το επόμενο διάστημα, θεμελιώνοντας ουσιαστικά την αμφίδρομη επικοινωνία που επιδιώκουμε.

Το βέβαιο είναι ότι ο πρώτος χρόνος λειτουργίας του “φουτμπώλ” ήταν επιτυχημένος, γιατί μας άνοιξε περισσότερες πόρτες σε νέα ενδιαφέροντα και πεδία αναζήτησης από αυτά που είχαμε φανταστεί όταν το ξεκινούσαμε – γιατί είμαστε ακόμα στην αρχή μιας μακριάς πορείας και όχι στο τέλος ενός μικρού κύκλου. Χρόνια πολλά “φουτμπώλ”!